Vocabulario del idioma zapoteco istmeño (diidxazá)
La referencia
obligada del zapoteco en Internet
Recopilación de Oscar Toledo Esteva y familia
Bicaa' ta Oscar Toledo Esteva ne binilidxi
Ca gunáa sti guidxiguié' nabeza'ca hra hruzaani' gubidxa, nacu'ca lari hruzaani'ga, ne hru'lui cayuunda. |
A B C Ch D F G H I J L M N Ñ O P Q R S T U V X Y Z
|
P | ||
| Zapoteco | Significado en castellano | |
|---|---|---|
| Pa | Si, afirmación con matiz de duda | |
| Pa ca bidxidu' ñánda nusendanu' lu gui'chi' | Si los besos se pudieran enviar por carta | |
| Pa cuyube lii | Si te busco | |
| Pa cuyubibe' náa | Si me busca | |
| Pa cuyubu' náa | Si me buscas | |
| Pa cháa' | Si voy | |
| Pa cheebe' | Si él va, si ella va | |
| Pa cheecabe' | Si ellos se van | |
| Pa cheelu' | Si vas, si te vas | |
| Pa cheetu' | Si ustedes se van | |
| Pa cheu' | Si vas, si te vas | |
| Pa chibilu' | Si te marchas, si tú te vas | |
| Pa chuunu' | Si vamos, si es posible vamos | |
| Pa ganda | Si se puede, ojalá se pueda | |
| Pa ganda guedane'lu | Si puedes traer | |
| Pa ganda guedane'luni | Si puedes traerlo (el objeto) | |
| Pa gápa' gana shaa | Si me da la gana voy, si yo quiero iré | |
| Pa goolo stale zacahuaralu' | Si comes demasiado te vas a enfermar | |
| Pa guiaba nisaguié | Si lloviera, si llueve | |
| Pa guiaba nisaguié qui zare'nu | Si llueve no saldremos | |
| Pa guialela'dxilu' | Si estás interesado, si nace en tí, si así lo deseas, si quieres, si deseas | |
| Pa guiba'nilu' | Si vives | |
| Pa guiba'nilu' hra gasti gendaranashi' | Si vives donde no hay amor | |
| Pa guiba'nilu' ne qui ganashi'lu | Si vives sin amor | |
| Pa guiba'nilu' ne qui ganashi'lu zatilú ne qui zaba'nilu' | Si vives sin amor morirás sin vivir | |
| Pa guidxélanu | Si encontramos | |
| Pa guina'bacabená | Si me piden | |
| Pa guindisu' hridxi | Si aumentas el volumen, si alzas la voz, si aumentas el ruido | |
| Pa guinícabe' | Si murmuran, si hablan | |
| Pa guinícabe' náa | Si murmuran de mí, si hablan de mí | |
| Pa guinícabe' náa neza lúlu | Si murmuran de mí en tu presencia, si hablan de mí delante de tí | |
| Pa guiniti'cani | Si se pierden | |
| Pa gunite' | Si pierdo, pierda, perder | |
| Pa gusia'ndu' náa | Si tú me olvidas | |
| Pa guuna'lu náa hra'te | Si lloras yo peno, si lloras yo sufro | |
| Pa guyube lii | Si he de buscarte, si te busco | |
| Pa guyubu náa | Si me buscaras, si me buscas | |
| Pa guziaandu' náa | Si tú me olvidas | |
| Pa hrina'be' | Si él quiere, si ella quiere | |
| Pa hrina'lu' | Si tú accedes, si tú quieres, si das permiso | |
| Pa hrina'ya' | Si yo quiero | |
| Pa hrituí' lúlu' | Si te da pena, si tienes vergüenza, si te avergüenzas | |
| Pa hrituí' lúlu' xcu sti guenda stilu | Si te avergüenzas de tus raíces | |
| Pa huandi' | Por si es cierto, si fuera verdad, si es que es cierto | |
| Pa iruti' guiini' | Si nadie está, si nadie se encuentra | |
| Pa labe qui nabe | Si él (ella) no quiere, si no lo desea | |
| Pa ladu | Para donde, por donde | |
| Pa ladu che'tu | Para donde van | |
| Pa ladu cheu | Para donde te vas | |
| Pa ladu chuunu | Para donde nos vamos | |
| Pa ladu gueedabe | ¿Por dónde va a llegar? | |
| Pa ladu hriaana hralidxu' | ¿Por dónde queda tu casa? | |
| Pa ladu hriaana nisadó | ¿Por dónde queda el mar? | |
| Pa ladu nabe'zu | ¿Por donde queda tu casa?, ¿por donde rádicas?, ¿por donde vives? | |
| Pa líi | Si tú, si usted, si vos | |
| Pa lii guchichu | Si tú das lata, si molestas, si te enfadas | |
| Pa ma bidié guendanabani' stine | Si ya dí mi vida | |
| Pa ma bidié lii guendanabani' stine | Si ya te he dado la vida... | |
| Pa ma' cheu' | Si ya te vas, si ya vas a partir | |
| Pa ma' guní' íquelu | Si ya lo pensaste, si ya tomaste una decisión | |
| Pa náa | Si yo | |
| Pa náa cháa | Si voy, si yo voy | |
| Pa na'cani | Si así está, si eso es, si así se ve | |
| Pa na'cani sacáa | Si así están las cosas, si así se ven las cosas, si así se ve la situación | |
| Pa neshená'ya | Si estoy despierto, si soy listo, si soy astuto, si soy fregón | |
| Pa ngani | Si eso es, si es por eso | |
| Pa nituí lúlu' | Si tuvieras vergüenza, si tuvieras dignidad, si tuvieras pena | |
| Pa nuaa' | Si estoy, si me encuentro | |
| Pa nuu | Si hay | |
| Pa nuu guinaba diidxa' | Si alguien pregunta, por si alguien pregunta | |
| Pa nuu shiisha | Si hay algo, si algo sucede | |
| Pa nuube' | Si él (ella) está, si él se encuentra | |
| Pa nuucabe' | Si están ellos, si se encuentran ellos | |
| Pa nuulu' | Si estás, si te encuentras | |
| Pa nuutu' | Si están ustedes, si se encuentran ustedes | |
| Pa nuuza'be shisha donda Petrona | Si cometí alguna falta Petrona | |
| Pa ña'ca | Si fuera, si así fuera, si pudiera, si se hiciera | |
| Pa ña'ca ngasi | Si solo fuera eso, si nomás fuera eso | |
| Pa ña'caladxu | Si tu quisieras, puesto que puedes | |
| Pa ña'cani | Si se hiciera, si se construyera, si pudiera hacerse | |
| Pa ña'cani sacáa | Si así se hiciera, si así fuera | |
| Pa ñánda ñuuya' lii | Si pudiera verte | |
| Pa ñánda si que ñélu' | Si se pudiera mejor no te fueras, si se pudiera mejor no partieras | |
| Pa ñanna' | Si supiera, de haber sabido | |
| Pa ñanna' neegue' ñenda' | Si supiera ayer habría llegado | |
| Pa ñannalu' | Si tu supieras, si te enteraras | |
| Pa ñannu' | Si supieras, si lo supieras | |
| Pa ñápa' | Si tuviera | |
| Pa ñéne' | Si yo entendiera | |
| Pa ñuu | Si hubiera, si no escaseara | |
| Pa ñuu xpia'lu | Si tuvieras educación, si tuvieras límites | |
| Pa ñuu xpia'lu ñeenelu' | Si tuvieras educación comprenderías | |
| Pa ñuu xpia'lu ñeenelu' shi cayabe lii | Si tuvieras educación comprenderías lo que te digo | |
| Pa ñuu xpia'lu qui nidxibu sacasi | Si tuvieras educación no te sentirías inseguro(a) | |
| Pa ñuu xquendabiaani' lu liá | Si no fueras tan ignorante mujer | |
| Pa ñuu xquendabiaanilu' | Si tuvieras instrucción, si no fueras ignorante | |
| Pa qui chebe | Si él no va, si ella no va | |
| Pa qui checabe | Si ellos no van, si ellos no se van | |
| Pa qui chelu | Si no vas, si no te vas | |
| Pa qui chetu | Si ustedes no van, si ustedes no se van | |
| Pa qui cheu' | Si no vas, si no te vas | |
| Pa qui chunu | Si no vamos | |
| Pa qui gánda gunitu' laché | Si no pueden renuncien, si no pueden construir vayanse | |
| Pa qui gue'du | Si no vienes | |
| Pa qui guidxe'la lu' | Si no encuentras, si no localizas | |
| Pa qui guinne' | Si no estoy, si no me encuentro | |
| Pa qui guinni'be | Si él (ella) no está, si él no se encuentra | |
| Pa qui guinni'cabe | Si ellos no están, si ellos no se encuentran | |
| Pa qui guinni'lu | Si no estás, si no te encuentras, sin tí | |
| Pa qui guinni'tu | Si ustedes no están, si ustedes no se encuentran | |
| Pa qui gunidxiiñalu' zaro'lo | Si no quieres trabajar engordarás | |
| Pa qui gunidxiiñalu' zaro'lo ne zacahuarálu | Si no quieres trabajar engordarás y te enfermarás | |
| Pa qui gunidxiiñalu' zaro'lo ne zatilu' | Si no trabajas engordarás y morirás | |
| Pa qui nidxiibitu' ñacanetu' náa | Si no tuvieran miedo ustedes me apoyarían | |
| Pa qui nuulu' ne náa shuncu huiini | Si no estás conmigo mi bien | |
| Pa qui zanda | Si no se puede | |
| Pa qui zanda gunidxiiñalu' | Si no puedes trabajar | |
| Pa qui zanda gunidxiiñalu' zuyube stobi | Si no puedes trabajar buscaré otro | |
| Pa tindelu' | Si peleas, si luchas | |
| Pa zanda | Si se puede, si es que se pueda, si se permite | |
| Pa zanda gudá' hranuá' | Si puedes ven conmigo, si puedes ven a mí | |
| Pa zudi'tu | Si dan, si ofrecen, si ustedes dan, si ustedes otorgan | |
| Paanda | ¿Cuánto?, ¿cuántos? | |
| Paanda guendaranashí' | Cuanto amor | |
| Paanda ya' | ¿Cuánto será?, ¿cuántos? | |
| Pabiá | ¿Qué cantidad?, ¿qué tamaño?, ¿cuánto? | |
| Pabiá biaba neegue' nisaguié | ¡Cómo llovía ayer!, ¡cuánto llovía ayer! | |
| Pabiá' hriná'ni' | ¿Cuánto pesa?, ¿cuánto pesará? | |
| Pabiá' hruzeete' lii | Cuanto te extraño, como me acuerdo de tí | |
| Pabiá' nadxiielii | Cuanto te quiero | |
| Pabiá' nandxó' | Que poderoso, que grandioso | |
| Pabiá stale ni chigu'ne | ¡Cuántas cosas por hacer!, ¡cuántos problemas por resolver! | |
| Pabiá za'bi' | Cuanto se debe, de cuanto es la deuda | |
| Pacaa | Si no, de lo contrario | |
| Pacaa zacahuarálu | Si no te puedes enfermar | |
| Padé | ¿Dónde?, ¿de dónde? | |
| Padé lácabe' | ¿De dónde son?, ¿de dónde vienen? | |
| Padé líi | ¿De dónde eres? | |
| Padéste | Hasta donde, hasta que punto, límite, limitante | |
| Padéste nga inda'lu | Hasta donde llegaste | |
| Padiushi | Saludos, te saludo | |
| Padiushi bi'che' | Saludos hermano, un saludo hermano | |
| Padiushi guirátu' | Saludos a todos, un saludo a todos | |
| Padxí | ¿Cuándo?, ¿para cuándo?, ¿qué día?, ¿para qué día? | |
| Padxí cheu' | ¿Cuándo te vas? | |
| Padxí chuunu | ¿Cuándo nos vamos?, ¿qué día nos vamos? | |
| Padxí gueedabe | ¿Cuándo vuelve?, ¿qué día vuelve él (ella)?, ¿cuándo vendrá?, ¿cuándo llegará? | |
| Padxí gueedacabe | ¿Cuándo vuelven ellos?, ¿qué día vuelven ellos? | |
| Padxí gueedaguuya líi | ¿Cuándo volveré a verte? | |
| Padxí gueedanu | ¿Cuándo volveremos?, ¿qué día volvemos? | |
| Padxí gueedatu | ¿Cuándo vuelven?, ¿qué día vuelven? | |
| Padxi gueedu | ¿Cuándo vuelves?, ¿qué día vuelves?, ¿cuándo vienes?, ¿cuándo llegarás?, ¿qué día llegas? | |
| Padxi guidu'yanu | ¿Cuándo nos vemos?, ¿qué día te veo? | |
| Padxi guuya líi | ¿Cuándo te veo?, ¿qué día te veo? | |
| Padxi guzaalu iza | ¿Cuándo es tu cumpleaños? | |
| Padxí laníbidó'lo | ¿Cuándo es tu santo? | |
| Padxí nda' | ¿Cuándo será?, ¿qué día será? | |
| Padxí quíxhe lii | ¿Cuándo te pago?, ¿cuándo he de pagarte? | |
| Padxí quíxhu náa | ¿Cuándo me pagas?, ¿cuándo has de pagarme? | |
| Padxí shuncu | ¿Para cuándo mi amor? | |
| Padxí suuya lii | ¿Cuándo te volveré a ver?, ¿qué día volveré a verte? | |
| Padxí ya' | ¿Cuándo?, ¿cuándo será? | |
| Padxínga | Cuándo será, eso cuándo será, que día será | |
| Padxínga pe | Cuándo será con seguridad, cuándo es exactamente | |
| Padxínga pe gueedu | ¿Exactamente cuándo vendrás?, ¿en qué fecha llegarás? | |
| Pagala | ¿Cuánto cuesta?, ¿cuánto vale?, ¿cuánto quieres? | |
| Pagala ca ni | ¿Cuánto cuestan?, ¿cuánto valen? | |
| Pagala ca shandié hri' | ¿Cuanto cuestan estas sandías? | |
| Pagala hrutoo'loni | ¿A cómo lo vendes? | |
| Pagala ira'ni | ¿Cuánto es de todo?, ¿cuánto cuesta todo? | |
| Pagala ni | ¿Cuánto es?, ¿cuánto cuesta? | |
| Pagala nusa'be | ¿Cuánto debo? | |
| Pagala shandié hri' | ¿Cuanto cuesta esta sandía? | |
| Pagala ti yoo hra hra'zicabe | ¿Cuánto cuesta el cuarto de hotel? | |
| Paguidubi | ¿Hasta donde? | |
| Paguidubi che'tu | ¿Hasta dónde quieren llegar? | |
| Paguidubi cheu | ¿Hasta dónde quieres llegar? | |
| Paguidubi chuu'nu | ¿Hasta dónde vamos?, ¿hasta dónde llegaremos? | |
| Paguidxélábe zabiguetabe | Si él (ella) encuentra regresará | |
| Paguidxélácabe zabiguetacabe | Si ellos encuentran regresarán | |
| Paguidxélánu zabiguetanu | Si encontramos regresaremos | |
| Paguidxelátu zabiguetatu | Si ustedes encuentran regresarán | |
| Paidubi | ¿Por donde?, ¿en qué lugar?, ¿hasta donde? | |
| Paidubi nabe'zu | ¿Por donde radicas?, ¿en qué lugar vives?, ¿hasta donde fuiste a radicar? | |
| Paidxélaa zabigueta | Si encuentro regresaré | |
| Pairuti | Si nadie, si no hay nadie | |
| Pairuti nanna | Si nadie sabe | |
| Pala | Y si..., si ya... | |
| Pala nou | Si dices..., si ya decidiste... | |
| Pala nou ma cheu | Si dices que ya te vas, si ya decidiste marcharte | |
| Pana' | Si puede, si lo quiere, si lo permite. Ej: ne pana'be' = si él lo permite | |
| Pana'cabe' | Si ellos quieren | |
| Pancha (tonka) | Muñeca de madera, juguete, muñeca o muñeco de madera labrado por un padre para su hija | |
| Pancha yaga | Muñeca de madera fabricada por el padre de la niña | |
| Pancha yaga ca | Esa muñeca de madera | |
| Pánda | ¿Cuántos?, ¿cuánto? | |
| Pánda béeda | ¿Cuántos vinieron? | |
| Pánda guéeda | ¿Cuántos vienen? | |
| Pánda iza biza'lu' | ¿Cuántos años cumpliste? | |
| Pánda iza napú | ¿Cuántos años tienes?, ¿cuántos años tiene usted? | |
| Pánda iza shiguza'lu' | ¿Cuántos años cumples?, ¿cuántos años vas a cumplir? | |
| Pánda shiiza'lu | ¿Cuántos años tienes? | |
| Pánda yaaza nápa gui'chi' ca | ¿Cuántas páginas trae ese libro? | |
| Pánda zéeda | ¿Cuántos vendrán?, ¿cuántos vienen? | |
| Pándacabe | ¿Cuántos son ellos?, ¿cuántos son? | |
| Pándani | ¿Cuántos son? | |
| Pándanu | ¿Cuántos somos? | |
| Pándatu | ¿Cuántos son ustedes? | |
| Pandxiapa | Pan horneado, pan serrano | |
| Pandxiña | Pan dulce | |
| Pañanda | Si se pudiera, ojalá que se pueda | |
| Pañanda nidu'yanu caadxi | Si nos pudieramos ver un poco | |
| Pañanda nugánda | Si pudiera alcanzar, si yo pudiera alcanzar | |
| Pañanda zi | Ojalá que se pudiera, ya quisiera que fuera cierto | |
| Pañanda zi ma ni ndaaya' | Ya quisiera llegar | |
| Paña'nu pabiá' nadxiielii | Si supieras cuanto te quiero | |
| Para ti gunaá sicarú | Para una bella mujer | |
| Paraa | Como, no veo por donde | |
| Paráa | Donde, adonde, de donde, por donde | |
| Paráa bicaa'chi'luni' | Donde lo escondiste, donde lo ocultaste | |
| Paráa bindaalu' | ¿Dónde te tardaste? | |
| Paraa bisiá'nda' | Donde olvidé | |
| Paraa bisiá'nda' lii laa | ¿Dónde te olvidé? | |
| Paráa cayásilu | ¿Dónde pernoctas?, ¿dónde duermes? | |
| Paraa cua' ndi' | ¿Dónde meto esto? | |
| Paraa che cabe | ¿Adonde van (ellos)? | |
| Paraa che tu | ¿Adonde van (ustedes)? | |
| Paraa cheu' | ¿A dónde vas?, a dónde vas, adonde vas | |
| Paraa chi guia'nda' | Como se va olvidar, no se puede olvidar | |
| Paraa chi gusia'nda' | Como voy a olvidar, como lo voy a olvidar | |
| Paraa chineu náa | ¿A dónde vamos?, ¿a dónde me llevas? | |
| Paraa chú' ndi' | ¿Dónde se colocará esto? | |
| Paraa chu'nu | ¿Para dónde vamos?, ¿para dónde nos vamos?, ¿a dónde vamos?, ¿a dónde vamos todos?, ¿a dónde vamos los dos?, ¿dónde iremos? | |
| Paráa gule'lu' | ¿Dónde naciste?, ¿de que lugar eres? | |
| Paráa guyelu' | Donde andabas, adonde fuiste | |
| Paráa guyé'tu | ¿Adónde fueron ustedes?, ¿adónde andaban?, ¿por dónde andaban? | |
| Paraa guyeu' | ¿Adónde fuiste?, ¿dónde fuiste?, ¿de dónde vienes? (expresión familiar) | |
| Paráa gúzi'lu' | ¿Dónde dormiste? | |
| Paráa guzílu'ni | ¿Dónde lo compraste? | |
| Paráa hriana' nisadó | ¿Dónde queda el mar? | |
| Paráa hriana' yoo hra'zicabe hri' | ¿Dónde queda este hotel? | |
| Paráa hrinesa binni | ¿Dónde está el baño?, ¿dónde está el excusado? | |
| Paráa hriuuba' lii | ¿Dónde te duele? | |
| Paráa nabe | Dónde dice él (ella), ¿por dónde dijo? | |
| Paráa nabe'zu | ¿Dónde vives?, ¿por dónde vives? | |
| Paráa ndi | ¿Qué es aquí?, ¿cómo se llama aquí? | |
| Paráa nga | ¿Dónde es eso?, ¿dónde queda eso?, ¿de dónde? | |
| Paráa nga birélu | ¿De dónde sales?, ¿porqué me agredes? | |
| Paráa nga cheu | ¿Adónde intenta ir?, ¿adónde quieres ir? | |
| Paráa nga hrabe laa | ¿De donde creo?, ¿donde creo? | |
| Paráa nga nou | ¿De dónde crees?, ¿adónde crees? | |
| Paráa nga nuulu' huada'huiini mosa | ¿Dónde te encuentras fuereñita linda? | |
| Paráa ni | ¿Dónde es?, ¿dónde queda? | |
| Paraa nuu bishozo' | ¿Dónde está tu papá?, ¿dónde está tu padre? | |
| Paraa nuu ti | ¿Dónde hay un...? | |
| Paraa nuu ti luguiáa' | ¿Dónde hay un mercado? | |
| Paraa nuube' | ¿Dónde está (él)?, ¿dónde se encuentra? | |
| Paraa nuucabe' | ¿Dónde están (ellos)? | |
| Paraa nuulu' | ¿Dónde estás?, ¿dónde te encuentras? | |
| Paraa nuuni' | ¿Dónde está?, ¿dónde se encuentra? (el objeto) | |
| Paraa nuunu' | ¿Dónde estamos? | |
| Paraa nuutu' | ¿Dónde están (ustedes)?, ¿dónde se encuentran? | |
| Paráa verde | Después de tanto trabajo, después de tanto esfuerzo, hasta que | |
| Paráa verde inda'du | Después de tanto esfuerzo llegamos | |
| Paráa ze' | Adónde se fue, para dónde va | |
| Paráa ze'be | Adónde se fue él, para dónde va ella | |
| Paráa ze'cabe | Adónde se fueron, para dónde van | |
| Paráa zeedu | ¿De dónde vienes? | |
| Paraca la'shu | Si quieres, si deseas | |
| Paránda' | ¿Dónde? | |
| Paránda' canazaabe' | ¿Dónde andará?, ¿dónde estará? | |
| Paránda' nuube' | ¿Dónde estará?, ¿dónde se encontrará? | |
| Paránda' nuulu' | ¿Dónde estarás? | |
| Parínaacabe' | Si ellos lo permiten | |
| Pe'pe' | Jicaco, icaco, hicaco, gicaco, arbusto y fruto comestible de la familia rosáceas (Chrysobalanus Icaco) | |
| Pe'pe' hrini | Jicaco rojo, hicaco rojo | |
| Pe'pe' yaase' | Jicaco negro | |
| Piiru' | Pelón, calvo, sin cabello | |
| Pimpo | Rosquilla de canela, dona | |
| Pimpo ca' | Esa rosquilla de canela, esa dona | |
| Pitu gueere' | Flauta, flauta de carrizo | |
| Pitu yú | Flauta de barro en diferentes formas | |
| Pora | En qué momento, a que hora, que hora, tiempo | |
| Pora chi gunidxiiña'lu | ¿A qué hora vas a trabajar? | |
| Pora chi gunidxiiña'lu guixhí | ¿A qué hora vas a trabajar mañana? | |
| Pora chiguire'be | ¿A qué hora sale?, ¿a qué hora parte? | |
| Pora chiguire'cabe | ¿A qué hora salen ellos?, ¿a qué hora parten ellos? | |
| Pora chiguire'lu | ¿A qué hora sales?, ¿a qué hora partes? | |
| Pora chiguire'nu | ¿A qué hora salimos?, ¿a qué hora partimos? | |
| Pora chiguire'tu | ¿A qué hora salen ustedes?, ¿a qué hora parten ustedes? | |
| Pora chuú nu | ¿A qué hora nos vamos? | |
| Pora gue'dalu' | ¿A qué hora llegas?, ¿a qué hora vas a llegar? | |
| Pora gue'du | ¿A qué hora llegas?, ¿a qué hora vas a llegar? (familiar) | |
| Pora gule bi'cu' huiini | ¿A qué hora nació el perrito?, ¿cuándo nació el perrito? | |
| Pora hriu' guendaróshi | ¿A qué hora se cena?, ¿a qué hora hay cena? | |
| Pora hro' binni hra'ri | ¿A qué hora se come? | |
| Pora hrudi'cabe guendaró | ¿A qué hora sirven la comida? | |
| Pora hrudi'cabe guendaróshi | ¿A qué hora sirven la cena? | |
| Pora ndi | ¿Qué hora es?, ¿a qué hora es?, ¿a qué horas son? | |
| Pora tide' pur lii | ¿A qué hora paso por tí? | |
| Primé | Primero, el primero | |
| Pur | Por, para, por el | |
| Pur ca xcuidi | Por los niños | |
| Pur lii | Por tí, por vos | |
| Pur ngasi | Nada más por eso, solo por eso | |
| Pur ti | Porque, debido | |
| Pur ti daguyoni ne lii | En tí se encierra, porque está encerrado en tí | |
| Pur ti ma cháa | Porque ya me voy, debido a que me marcho, porque me marcho, porque me voy | |
| Pur ti nabée huaxié' binni xquidxe | Porque hay muy pocos paisanos, debido a que hay pocos paisanos | |
| Pur ti nadxie'lii | Porque te quiero, porque te amo | |
| Pur ti nou' shandu nire'nu | Porque dijiste que saldríamos en el día de muertos | |
| Pur ti pa gu'na'lu za'te | Porque si lloras yo muero, porque si lloras muero | |
| Pur xcuidi | Por el niño | |
A B C Ch D F G H I J L M N Ñ O P Q R S T U V X Y Z
Ir al traductor en línea español - diidxazá