Vocabulario del idioma zapoteco istmeño (diidxazá)

La referencia obligada del zapoteco en Internet
Recopilación de Oscar Toledo Esteva y familia
Bicaa' ta Oscar Toledo Esteva ne binilidxi

 
Palacio municipal de Juchitán, estado de Oaxaca, México.
Los nombres de Juchitán, Oaxaca: Yoo, Guidxiguié', Lahuiguidxi, Shavizende o Xavizende.

 

A B C Ch D F G H I J L M N Ñ O P Q R S T U V X Y Z

P
Zapoteco
 
  Significado en castellano
 
Pa  Si, afirmación con matiz de duda
Pa cuyube lii  Si te busco
Pa cuyubibe' náa  Si me busca
Pa cuyubu' náa  Si me buscas
Pa cháa'  Si voy
Pa cheebe'  Si él va, si ella va
Pa cheecabe'  Si ellos se van
Pa cheelu'  Si vas, si te vas
Pa cheetu'  Si ustedes se van
Pa cheu'  Si vas, si te vas
Pa chibilu'  Si te marchas, si tú te vas
Pa chiuzaanu li'dxu'  Si vas a abandonar tu hogar, si vas a dejar tu casa
Pa chunu'  Si vamos, si es posible vamos
Pa ganda  Si se puede, ojalá se pueda
Pa ganda guedaneelu'  Si puedes traer
Pa ganda guedaneeluni'  Si puedes traerlo (el objeto)
Pa ganda gunaaze náa  Atrápame si puedes
Pa gápa' gana shaa  Si me da la gana voy, si yo quiero iré
Pa goo'lo' stale zacahuaralu'  Si comes demasiado te vas a enfermar
Pa guiaba nisaguie  Si lloviera, si llueve
Pa guiaba nisaguie qui zare'nu  Si llueve no saldremos
Pa guialela'dxilu'  Si estás interesado, si nace en tí, si así lo deseas, si quieres, si deseas
Pa guiba'nilu'  Si vives
Pa guiba'nilu' hra gasti gendaranashi'  Si vives donde no hay amor
Pa guiba'nilu' ne qui ganashi'lu  Si vives sin amor
Pa guiba'nilu' ne qui ganashi'lu zatilú ne qui zaba'nilu'  Si vives sin amor morirás sin vivir
Pa guidxélanu  Si encontramos
Pa guina'bacabenáa  Si me piden
Pa guindisu' hridxi  Si aumentas el volumen, si alzas la voz, si aumentas el ruido
Pa guinícabe'  Si murmuran, si hablan
Pa guinícabe' náa  Si murmuran de mí, si hablan de mí
Pa guinícabe' náa neza lúlu'  Si murmuran de mí en tu presencia, si hablan de mí delante de tí
Pa guiniti'cani  Si se pierden
Pa guiua'  Si llego, si entro
Pa gu'nalu' náa hra'te  Si lloras yo peno, si lloras yo sufro
Pa gunite'  Si pierdo, pierda, perder
Pa gusia'ndu' náa  Si tú me olvidas
Pa guuya'  Si veo
Pa guyube lii  Si he de buscarte, si te busco
Pa guyubu náa  Si me buscaras, si me buscas
Pa hracala'dxu'  Si quieres, si deseas
Pa hrina'be'  Si él quiere, si ella quiere
Pa hrina'lu'  Si tú accedes, si tú quieres, si das permiso
Pa hrina'ya'  Si yo quiero
Pa hrituí' lúlu'  Si te da pena, si tienes vergüenza, si te avergüenzas
Pa hrituí' lúlu' xcu sti guenda stilu  Si te avergüenzas de tus raíces
Pa huandi'  Por si es cierto, si fuera verdad, si es que es cierto
Pa iruti' guiini'  Si nadie está, si nadie se encuentra
Pa labe qui nabe  Si él (ella) no quiere, si no lo desea
Pa ladu  ¿Para dónde?, ¿por dónde?, ¿qué rumbo?, ¿dónde?
Pa ladu che'tu  Para donde van
Pa ladu cheu  Para donde te vas
Pa ladu chunu'  Para donde nos vamos
Pa ladu gueedabe  ¿Por dónde va a llegar?
Pa ladu hriaana li'dxu'  ¿Por dónde queda tu casa?
Pa ladu hriaana nisadó  ¿Por dónde queda el mar?
Pa ladu nabezu'  ¿Por donde queda tu casa?, ¿por donde rádicas?, ¿por donde vives?
Pa líi  Si tú, si usted, si vos
Pa lii acala'dxilu'  Si tú intentas, si te atreves
Pa lii guchichu  Si tú das lata, si molestas, si te enfadas
Pa ma bidié guendanabani' stine  Si ya dí mi vida
Pa ma bidié lii guendanabani' stine  Si ya te he dado la vida...
Pa ma' cheu'  Si ya te vas, si ya vas a partir
Pa ma' guní' íquelu  Si ya lo pensaste, si ya tomaste una decisión
Pa náa  Si yo
Pa náa cháa  Si voy, si yo voy
Pa na'cani  Si así está, si eso es, si así se ve
Pa na'cani zaca'  Si así están las cosas, si así se ven las cosas, si así se ve la situación
Pa namixtu lúlu'  Si tienes ojos azules, si tienes ojos claros o de color
Pa nandaselu'  Si eres de estatura baja, si eres de talla pequeña
Pa nasóolu'  Si eres alta, si eres alto, si tienes una estatura grande
Pa neshená'ya  Si estoy despierto, si soy listo, si soy astuto, si soy fregón
Pa neza  ¿Por dónde?, ¿hacia dónde?
Pa neza cheu'  ¿Por dónde vas?, ¿hacia dónde vas?
Pa neza chunu'  ¿Por dónde vamos?, ¿hacia dónde iremos?
Pa ngani  Si eso es, si es por eso
Pa ninícabe'  Si ellos hablaran
Pa ninílu'  Si tu hablaras
Pa ninínu' diidxazá  Si hablaramos zapoteco
Pa ninínu' diidxazá stale niziidinu'  Si hablaramos zapoteco muchas cosas aprenderíamos
Pa ninítu'  Si ustedes hablaran
Pa ninítu' diidxazá  Si ustedes hablaran zapoteco
Pa ninítu' diidxazá niziiditu' stale  Si ustedes hablaran zapoteco aprenderían mucho
Pa nituí lúlu'  Si tuvieras vergüenza, si tuvieras dignidad, si tuvieras pena
Pa nuaa'  Si estoy, si me encuentro
Pa nusabe' shisha donda Petrona  Si cometí alguna falta Petrona
Pa nusabilu'  Si debes algo
Pa nuu  Si hay
Pa nuu guinaba diidxa'  Si alguien pregunta, por si alguien pregunta
Pa nuu shisha  Si hay algo, si algo sucede
Pa nuube'  Si él (ella) está, si él se encuentra
Pa nuucabe'  Si están ellos, si se encuentran ellos
Pa nuulu'  Si estás, si te encuentras
Pa nuulu' ne stobi  Si estás con otro, si estás con alguien
Pa nuulu' ne stobi cadi gucheeu' ne lá  Si estás con otro sele fiel, si estás con alguien no le falles
Pa nuutu'  Si están ustedes, si se encuentran ustedes
Pa ñanda ca bixhidu' nusendanu' lu gui'chi'  Si los besos se pudieran enviar por carta
Pa ñánda ñuuya' lii  Si pudiera verte
Pa ñánda si que ñélu'  Si se pudiera mejor no te fueras, si se pudiera mejor no partieras
Pa ñánna'  Si supiera, de haber sabido
Pa ñánna' neegue' ñenda'  Si supiera ayer habría llegado
Pa ñannalu'  Si tu supieras, si te enteraras
Pa ñannu'  Si supieras, si lo supieras
Pa ñápa'  Si tuviera
Pa ñéne'  Si yo entendiera
Pa ñuu  Si hubiera, si no escaseara
Pa ñuu xpia'lu  Si tuvieras educación, si tuvieras límites
Pa ñuu xpia'lu ñenelu'  Si tuvieras educación comprenderías
Pa ñuu xpia'lu ñenelu' shi cayabe lii  Si tuvieras educación comprenderías lo que te digo
Pa ñuu xpia'lu qui nidxibu sacasi  Si tuvieras educación no te sentirías inseguro(a)
Pa ñuu xquendabiaanilu'  Si tuvieras instrucción, si no fueras ignorante
Pa ñuu xquendabiaanilu' liá  Si no fueras tan ignorante mujer
Pa qui chebe  Si él no va, si ella no va
Pa qui checabe  Si ellos no van, si ellos no se van
Pa qui chelu  Si no vas, si no te vas
Pa qui chetu  Si ustedes no van, si ustedes no se van
Pa qui cheu'  Si no vas, si no te vas
Pa qui chunu  Si no vamos
Pa qui gánda  Si no se puede, si no es posible
Pa qui gánda gunilu'  Si no puedes hacer, si no puedes construir
Pa qui gánda gunilu'ni  Si no puedes hacerlo, si no puedes construirlo
Pa qui gánda gunitu' lachee  Si no pueden renuncien, si no pueden construir vayanse
Pa qui gánda gu'nu  Si no puedes hacer, si no puedes construir
Pa qui gánda quixhu'  Si no puedes pagar
Pa qui gue'du  Si no vienes
Pa qui guidxe'la lu'  Si no encuentras, si no localizas
Pa qui guinne'  Si no estoy, si no me encuentro
Pa qui guinni'be  Si él (ella) no está, si él no se encuentra
Pa qui guinni'cabe  Si ellos no están, si ellos no se encuentran
Pa qui guinni'lu  Si no estás, si no te encuentras, sin tí
Pa qui guinni'tu  Si ustedes no están, si ustedes no se encuentran
Pa qui guizaala'dxu' lá  Si no le haces caso, si a ella no le haces caso
Pa qui gunidxi'ñalu' zaro'lo  Si no quieres trabajar engordarás
Pa qui gunidxi'ñalu' zaro'lo ne zacahuarálu  Si no quieres trabajar engordarás y te enfermarás
Pa qui gunidxi'ñalu' zaro'lo ne zatilu'  Si no trabajas engordarás y morirás
Pa qui nidxiibitu' ñacanetu' náa  Si no tuvieran miedo ustedes me apoyarían
Pa qui nuulu' ne náa shuncu huiini  Si no estás conmigo mi bien
Pa qui zanda  Si no se puede
Pa qui zanda gunidxi'ñalu'  Si no puedes trabajar
Pa qui zanda gunidxi'ñalu' zuyube stobi  Si no puedes trabajar buscaré otro
Pa tindelu'  Si peleas, si luchas
Pa zanda  Si se puede, si es que se pueda, si se permite
Pa zanda gudá' hranuá'  Si puedes ven conmigo, si puedes ven a mí
Pa zudi'tu  Si dan, si ofrecen, si ustedes dan, si ustedes otorgan
Pabiá  ¿Qué cantidad?, ¿qué tamaño?, ¿cuánto?
Pabiá biaaba' neegue' nisaguie  ¡Cómo llovía ayer!, ¡cuánto llovía ayer!
Pabiá' hriná'ni'  ¿Cuánto pesa?, ¿cuánto pesará?
Pabiá' hruzeete' lii  Cuanto te extraño, como me acuerdo de tí
Pabiá' nadxiielii  Cuanto te quiero
Pabiá' nandxó'  Que poderoso, que grandioso
Pabiá stale ni chigu'ne  ¡Cuántas cosas por hacer!, ¡cuántos problemas por resolver!
Pabiá za'bi'  Cuanto se debe, de cuanto es la deuda
Pacaa  Si no, de lo contrario
Pacaa zacahuarálu  Si no te puedes enfermar
Pacaa zadxiichi'  Si no se enojará, se puede enojar
Pacaa zadxiichi' na chabé  Si no se puede enojar doña Isabel
Padé  ¿Dónde?, ¿de dónde?
Padé lácabe'  ¿De dónde son?, ¿de dónde vienen?
Padé líi  ¿De dónde eres?
Padéste  Hasta donde, hasta que punto, límite, limitante
Padéste nga inda'lu  Hasta donde llegaste
Padiushi  Saludos, te saludo
Padiushi bi'che'  Saludos hermano, un saludo hermano
Padiushi guirátu'  Saludos a todos, un saludo a todos
Padxí  ¿Cuándo?, ¿para cuándo?, ¿qué día?, ¿para qué día?
Padxí cheu'  ¿Cuándo te vas?
Padxí chunu'  ¿Cuándo nos vamos?, ¿qué día nos vamos?
Padxí gueedabe  ¿Cuándo vuelve?, ¿qué día vuelve él (ella)?, ¿cuándo vendrá?, ¿cuándo llegará?
Padxí gueedacabe  ¿Cuándo vuelven ellos?, ¿qué día vuelven ellos?
Padxí gueedaguuya líi  ¿Cuándo volveré a verte?
Padxí gueedanu  ¿Cuándo volveremos?, ¿qué día volvemos?
Padxí gueedatu  ¿Cuándo vuelven?, ¿qué día vuelven?
Padxí gueedu  ¿Cuándo vuelves?, ¿qué día vuelves?, ¿cuándo vienes?, ¿cuándo llegarás?, ¿qué día llegas?
Padxí gueedu ne náa  ¿Cuándo vienes conmigo?, ¿cuándo llegas conmigo?
Padxí guidu'yanu  ¿Cuándo nos vemos?, ¿qué día te veo?
Padxí gusá'lu iza  ¿Cuándo es tu cumpleaños?
Padxí guuya' líi  ¿Cuándo te veo?, ¿qué día te veo?
Padxí lanibidó'lo  ¿Cuándo es tu santo?, ¿cuándo es tu cumpleaños?
Padxí nda'  ¿Cuándo será?, ¿qué día será?
Padxí nga  ¿Cuándo será?, ¿eso cuándo será?, ¿que día será?
Padxí nga pe  ¿Cuándo será con seguridad?, ¿cuándo es exactamente?
Padxí nga pe gueedu  ¿Exactamente cuándo vendrás?, ¿en qué fecha llegarás?
Padxí ni  ¿Cuándo es?, ¿qué día es?
Padxí quíxhe lii  ¿Cuándo te pago?, ¿cuándo he de pagarte?
Padxí quíxhu náa  ¿Cuándo me pagas?, ¿cuándo has de pagarme?
Padxí shuncu  ¿Para cuándo mi amor?
Padxí suuya lii  ¿Cuándo te volveré a ver?, ¿qué día volveré a verte?
Padxí ya'  ¿Cuándo?, ¿cuándo será?
Pagala  ¿Cuánto cuesta?, ¿cuánto vale?, ¿cuánto quieres?
Pagala ca ni  ¿Cuánto cuestan?, ¿cuánto valen?
Pagala ca shandié hri'  ¿Cuanto cuestan estas sandías?
Pagala hrutoo'loni  ¿A cómo lo vendes?
Pagala ira'ni  ¿Cuánto es de todo?, ¿cuánto cuesta todo?
Pagala ni  ¿Cuánto es?, ¿cuánto cuesta?
Pagala nuzabe'  ¿Cuánto debo?
Pagala shandié hri'  ¿Cuanto cuesta esta sandía?
Pagala ti yoo hra hrasicabe'  ¿Cuánto cuesta el cuarto de hotel?
Paguidubi  ¿Hasta donde?
Paguidubi che'tu  ¿Hasta dónde quieren llegar?
Paguidubi cheu  ¿Hasta dónde quieres llegar?
Paguidubi chunu'  ¿Hasta dónde vamos?, ¿hasta dónde llegaremos?
Paguidxélábe zabiguetabe  Si él (ella) encuentra regresará
Paguidxélácabe zabiguetacabe  Si ellos encuentran regresarán
Paguidxélánu zabiguetanu  Si encontramos regresaremos
Paguidxelátu zabiguetatu  Si ustedes encuentran regresarán
Paidubi  ¿Por donde?, ¿en qué lugar?, ¿hasta donde?
Paidubi nabezu'  ¿Por donde radicas?, ¿en qué lugar vives?, ¿hasta donde fuiste a radicar?
Paidxéla'  Si encuentro
Paidxéla' zabigue'ta'  Si encuentro regresaré
Pairuti  Si nadie, si no hay nadie
Pairuti nanna  Si nadie sabe
Pala  Y si..., si ya...
Pala nibaniru'  Si él viviera, si ella viviera
Pala nou  Si dices..., si ya decidiste...
Pala nou ma cheu  Si dices que ya te vas, si ya decidiste marcharte
Pana'  Si puede, si lo quiere, si lo permite. Ej: ne pana'be' = si él lo permite
Pana'cabe'  Si ellos quieren
Pancha (tonka)  Muñeca de madera, juguete, muñeca o muñeco de madera labrado por un padre para su hija
Pancha yága  Muñeca de madera fabricada por el padre de la niña
Pancha yága ca  Esa muñeca de madera
Pancho León  Ingeniero y coronel Francisco León Fernández (1846-1916) (Pancho León), juchiteco que realizó grandiosas obras en beneficio de Juchitán
Pánda  ¿Cuántos?, ¿cuánto?
Pánda be'da  ¿Cuántos vinieron?, ¿cuántos llegaron?, ¿cuánto llegó?
Pánda cayaadxa'  ¿Cuánto falta?
Pánda guéeda  ¿Cuántos vienen?
Pánda guendaranashí'  Cuanto amor
Pánda iza bisa'lu'  ¿Cuántos años cumpliste?
Pánda iza chigusa'lu'  ¿Cuántos años cumples?, ¿cuántos años vas a cumplir?
Pánda iza nápu'  ¿Cuántos años tienes?, ¿cuántos años tiene usted?
Pánda shizalu'  ¿Cuántos años tienes?
Pánda ya'  ¿Cuánto será?, ¿cuántos?
Pánda yaaza nápa gui'chi' ca  ¿Cuántas páginas trae ese libro?
Pánda zéeda  ¿Cuántos vendrán?, ¿cuántos vienen?
Pándacabe  ¿Cuántos son ellos?, ¿cuántos son?
Pándani  ¿Cuántos son? (los objetos)
Pándanu  ¿Cuántos somos?
Pándatu  ¿Cuántos son ustedes?
Pandxiapa  Pan horneado, pan serrano
Pandxiña  Pan dulce
Pañaca  Si fuera, si así fuera, si pudiera, si se hiciera
Pañáca'  Si yo fuera, si de mí se tratara
Pañaca dxandi'  Si fuera cierto, si fuera verídico, si fuera fidedigno
Pañaca ngasi  Si solo fuera eso, si nomás fuera eso
Pañaca stobi  Si fuera otro, si fuera otra
Pañaca'la'dxe'  Si yo quisiera, si yo deseara, si yo tuviera ganas
Pañaca'la'dxu'  Si tu quisieras, puesto que puedes
Pañacani  Si se hiciera, si se construyera, si pudiera hacerse
Pañacani zaca'  Si así se hiciera, si así fuera
Pañanda  Si se pudiera, ojalá que se pueda
Pañanda nidu'yanu caadxi  Si nos pudieramos ver un poco
Pañanda nugánda  Si pudiera alcanzar, si yo pudiera alcanzar
Pañanda zi  Ojalá que se pudiera, ya quisiera que fuera cierto
Pañanda zi ma ni ndaaya'  Ya quisiera llegar
Pañannu' pabiá' nadxiielii  Si supieras cuanto te quiero
Para  Como, como que
Para ihuini  Para ver, para comparar, para salir de dudas, para que se vea
Para ti gunaa' sicarú  Para una bella mujer
Paraa  Donde, adonde, de donde, por donde, no veo por donde
Paraa bicaa'chi'luni'  Donde lo escondiste, donde lo ocultaste
Paraa bindaalu'  ¿Dónde te tardaste?
Paraa bisiá'nda'  Donde olvidé
Paraa bisiá'nda' lii la'  ¿Dónde te olvidé?
Paraa cayásilu  ¿Dónde pernoctas?, ¿dónde duermes?
Paraa cua' ndi'  ¿Dónde meto esto?
Paraa che cabe  ¿Adonde van (ellos)?
Paraa che tu  ¿Adonde van (ustedes)?
Paraa cheu'  ¿A dónde vas?, ¿a dónde vas?, ¿adonde vas?, ¿dónde vas a ir?
Paraa chi guia'nda'  Como se va olvidar, no se puede olvidar
Paraa chi gusia'nda'  Como voy a olvidar, como lo voy a olvidar
Paraa chineu náa  ¿A dónde vamos?, ¿a dónde me llevas?
Paraa chunu'  ¿Para dónde vamos?, ¿para dónde nos vamos?, ¿a dónde vamos?, ¿a dónde vamos todos?, ¿a dónde vamos los dos?, ¿dónde iremos?
Paraa chuu' ndi'  ¿Dónde se colocará esto?
Paraa gule'lu'  ¿Dónde naciste?, ¿de que lugar eres?
Paraa gusi'lu'  ¿Dónde dormiste?
Paraa gusí'lu'ni  ¿Dónde lo compraste?
Paraa guyelu'  Donde andabas, adonde fuiste
Paraa guyé'tu  ¿Adónde fueron ustedes?, ¿adónde andaban?, ¿por dónde andaban?
Paraa guyeu'  ¿Adónde fuiste?, ¿dónde fuiste?, ¿de dónde vienes? (expresión familiar)
Paraa hrasi'lu'  ¿Dónde duermes?, ¿dónde pernoctas?
Paraa hriana' luguiaa'  ¿Dónde queda el mercado?, ¿dónde está el mercado?
Paraa hriana' nisadó  ¿Dónde queda el mar?
Paraa hriana' ti luguiaa'  ¿Dónde hay un mercado?, ¿dónde está un mercado?, ¿dónde queda un mercado?
Paraa hriana' yoo hrasicabe' hri'  ¿Dónde queda este hotel?
Paraa hrielu'  ¿Adónde te vas?, ¿adónde vas?
Paraa hrinesa binni  ¿Dónde está el baño?, ¿dónde está el excusado?
Paraa hriu'lu  ¿Dónde te metes?, ¿dónde te escondes?
Paraa hriuuba' lábe  ¿Dónde le duele a él?, ¿dónde le duele a ella?
Paraa hriuuba' lii  ¿Dónde te duele?
Paraa naabe  Dónde dice él (ella), ¿por dónde dijo?
Paraa nabeza'cabe'  ¿Dónde viven?, ¿dónde radican?
Paraa nabezu'  ¿Dónde vives?, ¿por dónde vives?, ¿dónde radicas?, ¿dónde vive?
Paraa ndi  ¿Qué es aquí?, ¿cómo se llama aquí?
Paraa ndi cheu'  ¿Adónde irás?, ¿dónde puedes ir?
Paraa nga  ¿Dónde es eso?, ¿dónde queda eso?, ¿de dónde?
Paraa nga bire'lu  ¿De dónde sales?, ¿porqué me agredes?
Paraa nga cheu  ¿Adónde intenta ir?, ¿adónde quieres ir?
Paraa nga hrabe la'  ¿De donde creo?, ¿donde creo?
Paraa nga nou  ¿De dónde crees?, ¿adónde crees?
Paraa nga nuulu' huada'huiini mosa  ¿Dónde te encuentras fuereñita linda?
Paraa ni  ¿Dónde es?, ¿dónde queda?
Paraa nuu bishozo'  ¿Dónde está tu papá?, ¿dónde está tu padre?
Paraa nuu ti  ¿Dónde hay un...?
Paraa nuu ti luguiaa'  ¿Dónde hay un mercado?
Paraa nuube'  ¿Dónde está (él)?, ¿dónde se encuentra?
Paraa nuucabe'  ¿Dónde están (ellos)?
Paraa nuulu'  ¿Dónde estás?, ¿dónde te encuentras?
Paraa nuuni'  ¿Dónde está?, ¿dónde se encuentra? (el objeto)
Paraa nuunu'  ¿Dónde estamos?
Paraa nuutu'  ¿Dónde están (ustedes)?, ¿dónde se encuentran?
Paraa verde  Después de tanto trabajo, después de tanto esfuerzo, hasta que
Paraa verde inda'du  Después de tanto esfuerzo llegamos
Paraa zee  Adónde se fue, para dónde va
Paraa zeebe  Adónde se fue él, para dónde va ella
Paraa zeecabe  Adónde se fueron, para dónde van
Paraa zeedu  ¿De dónde vienes?
Paraanda'  ¿Dónde?
Paraanda' canasaabe'  ¿Dónde andará?, ¿dónde estará?
Paraanda' nuube'  ¿Dónde estará?, ¿dónde se encontrará?
Paraanda' nuulu'  ¿Dónde estarás?
Parinacabe'  Si ellos lo permiten, si ellos quieren
Pasu  Bifurcación de un camino, bifurcación
Pasu Tuledu  Ruta Toledo, bifurcación Toledo
Pe'pe'  Jicaco, icaco, hicaco, gicaco, arbusto y fruto comestible de la familia rosáceas (Chrysobalanus Icaco)
Pe'pe' hrini  Jicaco rojo, hicaco rojo
Pe'pe' yaase'  Jicaco negro
Petapa  Santo Domingo Petapa, población del istmo oaxaqueño
Piiru'  Pelón, calvo, sin cabello, el que es calvo, el pelón
Pimpo  Rosquilla de canela, dona
Pimpo ca'  Esa rosquilla de canela, esa dona
Pitu gueere'  Flauta, flauta de carrizo
Pitu nisiaaba'  Flauta de carrizo, flauta ceremonial
Pitu yú  Flauta de barro en diferentes formas
Po'mbo  Fruto de la ceiba, pochote, algodón silvestre para rellenar almohadas
Pora  En qué momento, a que hora, que hora, tiempo, ¿cuándo?
Pora chi gunidxi'ña'lu  ¿A qué hora vas a trabajar?
Pora chi gunidxi'ña'lu guixhí  ¿A qué hora vas a trabajar mañana?
Pora chiguire'be  ¿A qué hora sale?, ¿a qué hora parte?
Pora chiguire'cabe  ¿A qué hora salen ellos?, ¿a qué hora parten ellos?
Pora chiguire'lu  ¿A qué hora sales?, ¿a qué hora partes?
Pora chiguire'nu  ¿A qué hora salimos?, ¿a qué hora partimos?
Pora chiguire'tu  ¿A qué hora salen ustedes?, ¿a qué hora parten ustedes?
Pora chinda'nu  ¿A qué hora llegaremos?, ¿a qué hora arribaremos?
Pora chunu'  ¿A qué hora nos vamos?
Pora gue'dalu'  ¿A qué hora llegas?, ¿a qué hora vas a llegar?
Pora gue'du  ¿A qué hora llegas?, ¿a qué hora vas a llegar? (familiar)
Pora gule bi'cu' huiini  ¿A qué hora nació el perrito?, ¿cuándo nació el perrito?
Pora hriu' guendaróshi  ¿A qué hora se cena?, ¿a qué hora hay cena?
Pora hro' binni hra'ri  ¿A qué hora se come?
Pora hrudi'cabe guendaró  ¿A qué hora sirven la comida?
Pora hrudi'cabe guendaróshi  ¿A qué hora sirven la cena?
Pora hruunda'be gui'chi'  ¿Cuándo lee?, ¿cuándo lee ella?, ¿cuándo lee él?
Pora hruundo' gui'chi'  ¿Cuándo lees?, ¿cuándo te pones a leer?
Pora ndi  ¿Qué hora es?, ¿a qué hora es?, ¿a qué horas son?
Pora tide' pur lii  ¿A qué hora paso por tí?
Pora ya'  ¿A qué hora?, ¿en qué momento?, ¿cuándo va a suceder?
Porgana  No se puede
Porra  Protuberancia, un nudo, nudo del lazo
Primé  Primero, el primero
Pumpu  Tarro hecho de barro, tarro para mantequilla, recipiente
Punta guidxi  El extremo de la ciudad, la orilla de un pueblo, al otro lado del pueblo
Pur  Por, para, por el
Pur ca xcuidi  Por los niños
Pur lá  Por él, por ella
Pur lánga  Por él, por ella, debido a él, debido a ella
Pur lii  Por tí, por vos
Pur ngasi  Nada más por eso, solo por eso
Pur ti  Porque, debido
Pur ti daguyoni ne lii  En tí se encierra, porque está encerrado en tí
Pur ti ma cháa  Porque ya me voy, debido a que me marcho, porque me marcho, porque me voy
Pur ti nabée huaxié' binni xquidxe  Porque hay muy pocos paisanos, debido a que hay pocos paisanos
Pur ti nadxie'lii  Porque te quiero, porque te amo
Pur ti nou' shandu nire'nu  Porque dijiste que saldríamos en el día de muertos
Pur ti pa gu'na'lu za'te  Porque si lloras yo muero, porque si lloras muero
Pur xcuidi  Por el niño
Purgana  No se puede

Continúa...

A B C Ch D F G H I J L M N Ñ O P Q R S T U V X Y Z

Ir al traductor en línea español - diidxazá

Retorno a Diidxazá