Español - English
 
Ndaaní guenda ladxidó sti ti guidxi, nu ti diidxá nacha'hui' xti' ucadiagatu.
En el alma de cada pueblo, existe una historia que debe ser contada.
 
Una familia de una cultura milenaria
Ti binilidxi ne guendabiaani' xtii ca binigula'sa'
Contenido:
 
Diccionario del zapoteco istmeño ¡13300 definiciones!.
Traductor castellano a didxazá en línea.
Escucha didxazá en XETEKA (requiere Winamp).
Proverbios en didxaza.
Ejemplos de traducción castellano/inglés al didxazá.
Canciones en Didxazá.
Referencia de CD's con canciones en zapoteco.
Poesía zapoteca de Gabriel López Chiñas.
Priscila Serra. La Reina India.
Mensaje al paisano Andrés Henestrosa en su cumpleaños.
 
 

Ejemplos de traducción castellano/inglés al didxazá

 
Sonnets from the Portuguese (XLIII)
 

Didxazá
 
Pabiá' nadxiielí laa? bisaana' güe'niani lii,
Nadxiielí zia' hró ne ziuula' ne nasoo
Ni zánda' ugaanda guenda' ladxiduá, ora cuyúbi hra' nacahui
Hrá hrindáa' xquenda binni ne guenda nacha hui sti bidó.
 
Nadxiielí bia' guiú dxi'
ni hriquiñenu' guirá dxi, neza lú gubidxa ne bianni' gui'ri'.
 
Nadxieelí ti zánda guni'nu nitiizi' casi nguiu' hrucaalú ni cadi núu neza;
Nadxieelí nayaá guie' stí binni ni hrudxii diidxa hrugá.
 
Nadxieelí stale pe casi hrishaca la'dxe' ca yuuba' yo'sho' stine,
Ne ni hriní íque dxi nahuine ti biya'ni huandi'.
 
Nadxiielí ne ti guendanadxí ni zacaná binite'
Dxi bisáana' ca xpiduaya' - ¡Nadxiielí ne xpi ladxiduáya,
 
Guendarudxiidxe', nisa luá', ne guirá' xquendanabane'! - Ne paniná bidó ndxo',
Xnesape' zanadxiielí neca' ma gúte'.
 

Castellano
 
¿Cómo te amo?, déjame contar las formas,
Te amo hasta la profundidad y la extensión y altura
que puede alcanzar mi alma, cuando busca a ciegas
Los límites del ser y de la gracia ideal.
 
Te amo hasta el nivel más quieto,
de la necesidad cotidiana, a la luz del sol y el candelabro.
 
Te amo con la libertad con que se opone el hombre a la injusticia;
Te amo con la pureza de quien desdeña los elogios.
 
Te amo con pasión exacerbada por mis viejas penas,
Y con la fe inocente de mi infancia.
 
Te amo con el amor que me pareció haber perdido
Cuando deje de creer en los santos - ¡Te amo con el aliento,
 
Sonrisas, lágrimas, de mi vida entera! - Y si Dios lo quisiera,
te amaré aún mejor después de la muerte.
 

English
 
How do I love thee? Let me count the ways,
I love thee to the depth and breadth and height
My soul can reach, when feeling out of sight
for the ends of Being and Ideal Grace.
 
I love thee to level of everyday's
Most quiet need, by sun and candlelight.
 
I love thee freely, as men strive for Right;
I love thee purely, as they turn from Praise;
 
I love thee with the passion put to use
In my old griefs, and with my childhood's faith.
 
I love thee with a love I seem to lose
With my lost saints - I love thee with the breath,
 
Smiles, tears, of all my life! - And, if God choose,
I shall but love the better after death.
 

By Elizabeth Barret Browning. 1850
From: Sonnets from the Portuguese
 
Traducciones por Oscar Toledo Esteva


Didxazá
 
Paña'ca ñapa' ti bele guii ora cusishidxilu' naa,
ñapa' guirá' shaibá' lu ti huadxí ndaaní bata nayá.
 

Castellano
 
Si pudiera tener una estrella por cada vez que me has hecho sonreír,
tendría todo el cielo del atardecer en la palma de mi mano.
 

English
 
If I could hold a star for every time you've made me smile,
I would hold the entire evening sky in the palm of my hand.
 


Didxazá
 
Lii napú ti guenda ni hrusaani ndani ti yoo...
lú guidxilayú, ¡ne guidubishaguiba'!
 

Castellano
 
Tú tienes el don de iluminar una sala...
el mundo, ¡y el universo!
 

English
 
You have the gift to light up a room...
the world, and the universe!
 


Didxazá
 
Zabá'na cabe xcuananashi'nu,
zuchu'cabe ca' yaga bandaga sti'nu,
zusaqui'cabe ca' birúngu sti'nu,
nabé'pe qui ziuu dxi, zasha'cabe xquenda'nu.
 

Castellano
 
Nos robarán nuestros frutos,
nos cortarán nuestras ramas,
quemarán nuestros troncos,
pero nunca, nunca arrancarán nuestras raíces.
 


Didxazá
 
Laguiú hra saa sti dxi ca lani'bidó', ne shandu'.
La'du' nacadu' shuaana' stí ca guidxí hriní didxazá, ne guidxi guizii lulá'.
Latá guuya'tu ca la'pa' ni cudi'du ca binnigula'sa' stidu, ti ganna'tu ne guidxagayátu pabiá' hrisaca xquendabiani'du ne saa stidu.
 

Castellano
 
Bienvenidos a la fiesta del día de todos los santos, y la celebración del día de muertos.
Nosotros representamos a los pueblos de habla Zapoteca y a Tehuantepec, Oaxaca.
Les invitamos a ver la ofrenda que rendimos a nuestros antepasados, con la intención de que se admiren de nuestra riqueza cultural y tradiciones.
 


Didxazá
 
Chi gudieé ti nguiiu ni napa guiráni...ne guendanadxii stine
 

Castellano
 
Para el hombre que lo tiene todo... con mi cariño
 


Dedicatoria al padre:

Hola papá:
Con todo mi cariño por ser mi mejor amigo especial, por ser el que siempre tiene palabras de aliento, por quererme aunque te he fallado, por ser mi padre y entender mi vida, deseo que este y todos los días sean de mucha felicidad para ti.

Melisa

Didxazá
 
Shi tal sha bishoze:
Ne irá guendanadxié tíi séda acalu shamiguá hrisáca, ti liinga napú disha guendanabani, ti gunashilú naa neca cuché ne lií, ti hrieneluná, hracalashe yana'dxirí ne guirá dxi chuú lu stale guendanayeche.

Melisa


Dxi chiziilu hra hridooniticazi, bizuchahui nezape, ne zuchagaluucabelii casi tí binnirisaca.
 
Cuando vayas de compras, vistete y arreglate muy bien, para que te reciban desde la puerta como un magnate


Gudi'de' guirá nisadó sti guidxilayú hri' ne gu'na', qui zánda guibaane pa qui guinilu'
 
He cruzado todos los oceanos de este mundo para saber, que no puedo vivir sin tí.


...za'bi' stiidxa' ca binigula'sa' neza tiisi.
 
...el idioma de los antiguos zapotecas, será conocido dondequiera.


Qui ná'ca' shaique sti guidxiró stinu ganna binni shi cayunidu
 
Nuestro gobierno no quiere que la comunidad sepa lo que hacemos (nuestro gobierno censura nuestros hechos)


Hra spáa, ta meshu béhu quiñaana stubi', hra nuu'be biinda ca mani huini ne saa stí bi que.
 
En el cementerio, Ta Meshu Béhu no queda solo, le acompañan los trinos de las aves y la música del viento.

María Jose de Chopitea


Cadi guzianda'lu, hraca'zia' ti badunguiiu, zuguá neza lu ti ba'du'dxapa, ne cannabasi' ganashiicabe laa.
 
No te olvides también, no soy más que un muchacho, parado ante una muchacha, pidiendole que lo quiera.


Pañánda nidu'yanu caadxi ne zándaca' stale.
 
Si nos pudieramos ver un poco o mucho quizás.


Yana ma nanna ladxiduá:
cucádiaga ti saa
cayúya ti guie'
¡Tíla qui iguunducani!
 

Netzahualcoyotl
  Ahora lo sabe mi corazón:
escucho un canto
contemplo una flor
¡Ojalá no se marchiten!

Ndaani México, si'ca ca' guidxi
núu guidxilayu' hri', tu laa napa
xpiá, ne ni napa, hraqué garutti
zadinde.
 

Benito Juárez
  En México, como entre las
naciones, el respeto al derecho
ajeno, es la paz.

Traducciones por Oscar Toledo Esteva

 
Referencia de CD's con canciones en idioma didxazá y sones istmeños
 
La Familia Toledo no vende estos CD
 
Trío Monte Albán
Trío Monte Albán. Delfino Ordaz Toledo. Delfino Ordaz Sánchez, Gabriel Kiroz Osorio.
 
Título Casa editora
Trova Zapoteca 2. Colectivo La Tregua. Estudio Formas. Juchitán, Oaxaca. ninel_formass@hotmail.com
Zaa ma Nagoola', Ca Binigula'sa. Juchitán, Oaxaca. Tel: (01 971) 711-39-98
Teca Huiini', Martha Toledo. CDAMI-64. Alfa Records S.A. Tel: 5211-1819
Al Fandango, Hermanos Ángulo. CDAR-1008/19. Alfa Records S.A. Tel: 5553-4015
Fiesta Istmeña con la Banda Hermanos Ángulo, Vol. 2 CDAR-1007/18. Alfa Records S.A. Tel: 5553-6464
Huipilito. Víctor Robless. Faxchel Records, S.A. de C.V. Trova Zapoteca
Esencia, Vol. 4. Juanita Ramirez y el Trio Miramar. JCD-1405. Juanita Ramirez.
Trío «Los Andariegos del Istmo» Audio Logic. Tel: 01-971-711-26-81
La Canción Oaxaqueña. Dulce... Amante.. Romántica SDL22127. Prodisc México, S.A. de C.V.
Marimba Oaxaqueña. 20 éxitos. CD-VAR-7539. Compañía Fonográfica Internacional S.A. de C.V.
Al Son de la Marimba QRC-181. Quality Records Corporation S.A. de C.V.
Oscar Chávez en Juchitán APCD 294. Ediciones Pentagrama, S.A. de C.V.
Priscila Serra. «La Reina India». (Una de las primeras cantantes en zapoteco) BMG Entertainment México, S.A. de C.V.
La Tortuga. Sones Istmeños. CO135. Discos Corason.
Trova Zapoteca. Colectivo La Tregua. Juchitán, Oax. Tel: 01-971-712-09-99
Xquenda. Claudia Martínez. JBCC 032. Urtext S.A. de C.V.
Béele Crúu. Susana Harp. Fundación Xquenda, A.C.
Sones Istmeños. Trio Montealban. Fonográfica Internacional S.A. de C.V.
Boleros del Istmo. Mario López. Discos Pentagrama S.A. de C.V.
La Sandunga. Lila Downs. Lila Downs.
Éxitos de Oro. Banda Mixe de Oaxaca. CDE-653. Peerless S.A. de C.V.
De Juchitán... con amor. Hebert Rasgado Estudios Bi nisa, Juchitán, Oaxaca
Neza ro', camino viejo. Los Binnigula'sa' Juchitán, Oax. Tel: 01-971-711-47-20 / 01-971-711-39-98
Crú Goola. Che Dró Grupo Libre e Independiente Binni Cubi (GLIBC). Fundación Xquenda. XQCHD01
Yo soy juchiteco. Juan Martínez Studio Xpress, Juchitán, Oax. Tel: 01-971-711-31-01
Si la vida me permite. Feliciano Carrasco CONACULTA. Dirección general de culturas populares e indígenas
Homenaje a Andrés Henestrosa. 99º aniversario de su natalicio Alfa Records S.A. CDAMI-67. 5553-6464
 

Visite la ciudad de las flores, Juchitán de Zaragoza, Oaxaca.